Cre: Bệnh viện Nguyễn Tri Phương
Link: https://www.facebook.com/share/p/1AAUibADKn/
Câu chuyện về con số 6 và số 9 không đơn thuần là một ẩn dụ về vị trí đứng, mà là minh chứng cho thuyết Kiến tạo (Constructivism): Con người không tiếp nhận thế giới một cách thụ động, mà chúng ta chủ động kiến tạo nên ý nghĩa của nó.
Tâm lý học nhận thức khẳng định: Chúng ta không nhìn thế giới như “nó là”, mà nhìn thế giới như “ta là”.
Sơ đồ nhận thức (Schemas): Mỗi người mang theo một bộ lọc được dệt từ ký ức và sang chấn quá khứ. Một người từng bị tổn thương sẽ kích hoạt cơ chế Cảnh giác cao độ (Hyper-vigilance), khiến họ nhìn đâu cũng thấy sự phản bội.
Hệ quy chiếu cá nhân: Thực tại của một người thực chất là một phép toán tâm lý:
Thực tại = Sự kiện + (Ký ức x Niềm tin)
Vì vậy, cùng một sự kiện, nhưng kết quả đầu ra (cảm xúc) của mỗi người là hoàn toàn khác biệt.
Sự thay đổi của “Cấu trúc xã hội” (Social Constructionism)
Tâm lý học xã hội giải thích rằng các chuẩn mực không phải là chân lý vĩnh cửu. Chúng thay đổi khi nỗi sợ tập thể dịch chuyển từ “mất danh dự” sang “mất cơ hội”. Khi ta nhận diện được các Tiêu chuẩn áp đặt (Imposed Standards), ta sẽ bớt khắt khe hơn với chính mình và người khác.
Lý thuyết về Trường hiện tượng (Phenomenal Field) của Carl Rogers cho thấy mỗi người đều hành động một cách hợp lý nhất dựa trên sự hiểu biết hiện có của họ.
– Giới hạn nhận thức: Giống như “thầy bói xem voi”, chúng ta đều bị giới hạn bởi góc nhìn cá nhân.
– Lựa chọn Tình thương: Thay vì lãng phí năng lượng vào cuộc chiến “Đúng – Sai” (một trò chơi của Cái tôi), ta chọn sự trưởng thành trong nhận thức. Sự trưởng thành này mang lại sự nhẹ nhàng nội tâm vì ta không còn nhu cầu phải thay đổi thực tại của người khác để phù hợp với mình.
Tâm lý học hiện đại cho rằng không có một “sự thật khách quan” duy nhất mà chúng ta cùng thấy; thay vào đó, mỗi cá nhân tự xây dựng một thế giới riêng dựa trên hệ thống thần kinh và kinh nghiệm sống của mình.
Trong tâm lý học, Thấu cảm nhận thức (Cognitive Empathy) là khả năng hiểu được mô hình tư duy của người khác mà không nhất thiết phải đồng ý với họ.
Từ “Gai” đến “Đau”: Khi nhìn thấy một hành vi gây hấn, thay vì sử dụng Lỗi quy kết cơ bản (Fundamental Attribution Error) — cho rằng họ là “kẻ xấu” — ta chuyển sang góc nhìn tâm lý học sang chấn: Họ đang sử dụng Cơ chế phòng vệ (Defense Mechanisms) để bảo vệ một phần linh hồn đang bị tổn thương.
Hiểu để Thương: Khi hiểu rằng hành vi là cách duy nhất họ biết để tồn tại, sự phán xét tự nhiên nhường chỗ cho lòng trắc ẩn.