Cre: Bệnh viện Nguyễn Tri Phương
Link: https://www.facebook.com/BVNTP/posts/pfbid0yYdDtx1wKKyxrfoZngKV6P5iedtyKKQnvXtsEeVujjjy1sv5xefEHvZ6bn8BT8AXl
BÌNH TĨNH: NĂNG LỰC ĐIỀU TIẾT HỆ THẦN KINH
Khi gặp một kích thích trái ý, bộ não xảy ra một hiện tượng gọi là Chiếm quyền điều khiển của Hạch hạnh nhân (Amygdala Hijack).
- Hạch hạnh nhân: Đóng vai trò là hệ thống báo động, kích hoạt phản ứng “Chiến đấu hoặc Bỏ chạy”. Nó khiến tim đập nhanh, đầu nóng lên và thôi thúc bạn phản ứng ngay lập tức để sinh tồn.
- Vỏ não trước trán: Nơi chịu trách nhiệm về tư duy logic, thấu cảm và kiểm soát xung năng.
Người bình tĩnh không phải là người không có sự kích hoạt của Hạch hạnh nhân. Họ là người đã rèn luyện để Vỏ não trước trán có thể nhanh chóng lấy lại quyền kiểm soát, giúp họ đánh giá tình huống thay vì chỉ phản xạ bản năng.
“Giữa kích thích và phản ứng có một khoảng trống. Trong khoảng trống đó là sức mạnh để ta lựa chọn phản ứng của mình. Trong phản ứng đó là sự phát triển và tự do của ta.”
Sự bình tĩnh chính là khả năng nới rộng khoảng trống đó.
- 10 giây im lặng: Không chỉ là con số, đó là thời gian cần thiết để các hóa chất gây căng thẳng (như Cortisol và Adrenaline) bắt đầu giảm nhiệt, nhường chỗ cho tư duy lý trí.
- Siêu nhận thức (Metacognition): Khi bạn tự hỏi “Mình muốn thắng cơn giận hay thắng cuộc đời?”, bạn đang đứng tách biệt khỏi cảm xúc để quan sát nó. Đây là đỉnh cao của sự tự chủ.
Trong tâm lý học gia đình, trạng thái của cha mẹ chính là “nhiệt kế” của ngôi nhà.
- Sự đồng điều hòa (Co-regulation): Đứa trẻ chưa có khả năng tự trấn an, chúng phải “mượn” hệ thần kinh bình tĩnh của cha mẹ để ổn định.
- Dấu ấn gắn kết: Khi người lớn mất kiểm soát, trẻ rơi vào trạng thái Gắn kết bất an. Sự bình tĩnh của cha mẹ không chỉ là một kỹ năng giao tiếp, nó là một môi trường nuôi dưỡng sự an toàn sinh học cho con trẻ.
Bình tĩnh là một dạng Năng lực thích nghi. Người giữ được sự điềm đạm trong biến cố sở hữu một nội tâm vững chãi (Resilience), giúp họ nhìn xuyên qua màn sương của cảm xúc để thấy được bản chất của vấn đề.
Đừng tự dán nhãn mình là người “nóng tính”. Hãy nhìn nhận nó như một kỹ năng đang trong quá trình học tập. Mỗi lần bạn chọn “chậm lại một chút”, bạn đang thực hiện một bước tiến lớn trong hành trình làm chủ chính mình.
“Bạn có biết không, người ta làm được việc lớn không phải vì họ luôn đúng hay giỏi xuất chúng, mà vì họ không bị cảm xúc điều khiển mọi lúc.
Trong công việc, bình tĩnh giúp ta phân biệt được:
Ai là người thật sự muốn đồng hành?
Ai đang vỗ vai bạn chỉ để đẩy bạn ra trận thay họ?
Ai đang góp ý vì muốn bạn tốt hơn?
Và ai đang góp ý để hạ thấp bạn mà chính họ cũng chẳng nhận ra?
Người càng điềm tĩnh, càng thấy rõ lòng người.
Người càng nóng vội, càng dễ bị dẫn dụ bởi những lời đường mật, những lời xúi giục hoặc khen ngợi đầy mục đích.
Trong tình cảm cũng vậy…
Yêu mà không bình tĩnh thì dễ yêu lầm người.
Giận quá, ta nói lời làm đau người khác.
Buồn quá, ta nghĩ người kia không thương mình.
Nghĩ nhiều quá, ta tự dựng nên hàng loạt kịch bản bi kịch trong đầu, rồi quay ra hờn giận mà chẳng nói chuyện rõ ràng với nhau.
Trong một cuộc cãi vã, người bình tĩnh không cần phải luôn đúng, nhưng họ giữ được trái tim của người mình thương.
Người mất kiểm soát thì thắng cuộc tranh luận, nhưng lại thua một cuộc tình.
Muốn xây sự nghiệp, cần cái đầu lạnh.
Muốn giữ được người bên cạnh, cần trái tim ấm.
Và muốn làm chủ cuộc sống này, cần nhất khả năng cân bằng cảm xúc.
Chúng ta thường trách mình thiếu kỷ luật, thiếu bản lĩnh mỗi khi quá khích, nổi nóng hay phản ứng thái quá rồi lại hối hận sau đó.
Nhưng sự thật là:
Điềm tĩnh không chỉ đến từ ý chí – mà còn đến từ sự hiểu biết về cảm xúc của chính mình.
Người thành công không hẳn thông minh hơn bạn.
Họ chỉ biết cách kiểm soát cảm xúc – cơn giận, nỗi sợ, sự ghen tuông hay áp lực – tốt hơn bạn.
Có người rất giỏi, nói hay, lập luận sắc sảo – nhưng chỉ một lời công kích cũng đủ khiến họ sụp đổ.
Ngược lại, có những người nhìn trầm lặng, ít nói – nhưng khi căng thẳng xảy ra, họ lại là người giữ được tỉnh táo để xử lý tình huống một cách chuẩn xác.
Và đó không phải là bản chất – đó là kỹ năng.
Một kỹ năng hoàn toàn có thể rèn luyện được.
Vậy nên hôm nay, hãy thử làm một việc nhỏ:
Khi ai đó nói điều khiến bạn muốn nổi đoá. Đừng đáp ngay. Hãy thở.
Khi bạn sắp gõ một dòng tin nhắn với cả tấn phẫn nộ, hãy đặt điện thoại xuống, uống một ly nước.
Khi bạn thấy tức ngực vì một chuyện bất công, hãy ra ngoài đi bộ 5 phút, nhìn cây cối, nghe chính nhịp tim mình.
Không cần là người giỏi nhất ngay lúc này. Chỉ cần là người tỉnh táo và tử tế nhất trong lựa chọn của mình.
Thế thôi, đã là một người rất đáng tin rồi.
Vì bình tĩnh là một loại sức mạnh, mà người trưởng thành nào cũng cần rèn mỗi ngày.”
– ST